Hafıza bozukluğu ile bunama (demans) genellikle birbiriyle karıştırılır. Hatta bazı unutkanlıklar yaşandığında hemen bunamadan şüphe edilir. Oysa aralarında önemli farklar vardır…
Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Kaynak Selekler, işte bu farklara dikkat çekerek; hafıza bozukluğunu demanstan ayırt etmenin 5 yolunu şöyle sıraladı:
Prof. Dr. Kaynak Selekler
1 – Eşyaların yerini unutmak
Uykusuzluk, stres veya ilaç yan etkileri gibi nedenlerle oluşan hafıza bozuklukları, bazen cep telefonunu yanlış yere koymaya veya anahtarların yerini unutmaya neden olabilir. Bunlar daha sonra bulunuyorsa ciddi hafıza bozukluğu değildir. Ancak eşya kaybetmek sık karşılaşılan bir durumsa, özellikle kişi daha sonra onları bulmakta zorlanıyorsa bu, beyin fonksiyonlarında daha derin bir soruna işaret edebilir.
2 – Günlük işleri tamamlayamamak
Bazen günlük hayatta rutin haline getirilen işlemler unutulabilir: Bahçe veya çiçek sulamak, çevre temizliği gibi. Bunlar devamlı değilse ve kişi tarafından daha sonra hatırlanıyorsa ciddi hafıza bozukluğu değildir.
Ancak demans ilaçları içmek, kişisel temizlik gibi günlük işleri zorlaştırabilir. Para hesabında yanlışlara neden olabilir. (Bir satıcı veya sahtekârlar tarafından aldatılma, yaşlı kişinin mali suistimali gibi…)
3 – Yolda kaybolmak
Yeni bir yerde yolu şaşırmak normaldir. Ancak yıllardır çalışılan işe giderken veya işten eve dönerken veya bildik bir yerde nerede olunduğunu unutmak, kaybolmak normal değildir.
Demanslı oraya nasıl geldiğini hatırlamaz, çok iyi bildiği bir yerde “burası neresi, ben daha önce buraya hiç gelmedim” diye düşünebilir. Demans hastasının kaybolduğunu fark etmesi biraz zaman alabilir. Harita okumak ve yer işaretlerini tanımak zorlaşabilir.
4 – Konuşma bozukluğu
Herkes bazen geçici olarak unuttuğu bir kelimeyi aramak için duraklayabilir. Daha sonra kelime hatırlanır. Ancak demansta bu, yaygın kelimelerde veya iyi bilinen isim ve ifadelerde olur.
Demansta konuşma bozukluğu, dil bozukluğu şeklindedir. Hasta kelime hatırlayamadığı zaman benzer bir kelime (masa yerine sandalye gibi) söyleyebilir, anlamsız bir kelime uydurabilir (masa yerine misa), anlamlı cümle kuramadığı için karşısındaki cümleyi anlayamayabilir, hasta kendisine söylenen sözleri de anlayamayabilir. Okuma, yazma da bozulabilir.
5 – Dikkat dağınıklığı
Bunalmış ve stresli olduklarında bazı kişiler “Hangi gün olduğunu bile bilmiyorum” diyebilir. Bu normaldir.
Demans durumunda, beyin hasar gördüğü için zaman bozukluğu daha belirgin hale gelir. Kişiler zaman aralıklarını veya olayların süresini doğru bir şekilde algılayamaz.
Beynin zamanı işleme ve düzenleme kapasitesindeki bir bozukluk olarak bilinir.
Bu durum, kısa süreleri tahmin etme güçlüğü veya zamana dayalı ardışık görevlerde zorlanma şeklinde kendini gösterir. Örneğin demanslı kişi, bir aile üyesinin uzun zamandır kayıp olduğunu düşünebilir, oysa sadece 20 dakikalığına markete gitmiştir.
BEYİN SAĞLIĞI
NE YAPMAK GEREKİR?
Ciddi hafıza bozuklukları demans veya onun bir kolu olan alzheimer hastalığının öncü ve erken belirtileri olabilir.
Ailesi, yakınları, iş arkadaşları, daha önceden kişide olmayan bu belirtileri fark ettiğinde, onu tecrübeli ve bilgili bir uzmana yöneltmelidir. Bugün alzheimer hastalığının erken dönemde teşhis edilmesi önem kazanmıştır. Günümüzde yeni ilaçlar ‘alzheimer’ın erken evresinde kullanılmaktadır. Ayrıca erken tanı kişinin geleceğini planlaması açısından da önemlidir.
Belirtilerin silik ve müphem olduğu erken devresinde Alzheimer hastalığı tanısı koymak zor olabilir. Erken tanı ancak ayrıntılı muayene ve tetkikler sonucu konabilir. Alzheimer hastalığı teşhisini MR, PET gibi görüntüleme yöntemleri, Beyin omurilik sıvısı ve kan biyobelirteçleri, nöropsikolojik testler gibi tetkikler değil, hastayı tümüyle değerlendiren uzman doktor koyar. Hatta bazen tanı ortada kalabilir. O zaman hastanın izlenmesi gerekir.
